• Mendoni se negociatat e reja maxhorance-opozite do t´i japin fund krizes?

PO

JO

Ndoshta

Se di

[ Rezultate ]

Tortura e pushimeve në ferrin turistik

I
Një nga mënyrat më të dukshme se si e dëshmon njeriu dhe shoqëria portretin e vet, është, padyshim, natyra, pikërisht ajo, - mbështjella e aktivitetit fizik e frymor i bujtjes njerëzore. Raportet e njeriut me hapësirën natyrore, në të cilën ai bun si frymor, përcaktojnë dhe tipin e kulturës, prejse kanë zënë fill stadet e para të civilizimeve lumore.

Asgjë nuk ka ndryshuar në këtë marrëdhënie: peisazhi që e mbështjell bujtjen e një sociumi përcakton potretin kolektiv të kësaj bashkësie. Së këndejmi, pesazhet mjedisore janë vazhdim dhe zgjatim i mendjes, marrëdhënieve dhe sjelljes njerëzore jashtë banesës së tij, në natyra. Natyra është vazhdimi i projeksionin mendor dhe psikologjik të njeriut, higjena e tij estetike, ndaj dhe është i pashmangshëm thelbi etik i kësaj bashkëjetese.

A mund të flasim për një thelb etik të marrëdhënieve të njeriut dhe shoqërisë shqiptare në lidhje me natyrën, me peisazhin dhe mjedisin që e rrethon? Peisazhi që i mbështjell qendrat tona të banimit e pasqyron projeksionin e asaj çka kanë mendje njerëzit tanë. Rezultati sot na del i llahtarshëm! Akoma më i lemerishëm ndjehet ky efekt kur gjendesh aty ku duhet të mbretëronte harmonia e ngjyrave, e kodrave dhe ujërave me arkitekturën e banesave - pra, aty ku njeriu me trup e shpirt të rraskapitur shpreson të pushojë.

Riviera, perlat turistike të Shqipërisë, bregdetet tona me të cilët kërkojmë të tundojmë turistët, janë bërë pamje të acaruara xhunglash betoni, trajta të përçudshme ngrehinash si në filmat horror, zhaurrima, gërrvima, kërkëllima dhe vizgëllima therëse të një marratone të makthshme ndërtimesh. Shpirti s'të gjen një minutë prehje nga ky xhind që shkëpurdhet si në prush, ditë e natë, nga xhindi i babëzisë për të hedhur shtat hekur-betoni, që të dëshmojë kush e kush më parë ekzistencën e vet debile - shumën katastrofike të një egoizmi të pistë, që tradhëton në menyrë diskrete portretin tonë grupor.

E gjithë kjo tablo makabre, që i ngjan një përbindëshi të përshqyer mitologjik, spikat dhimbshëm me tan dis'harmoninë therëse midis kodrave piktoreske dhe detit të paqtë, me pala të të kadifenjta ujërash.

II

Qoftë dhe nga ky përshkrim i shkurtër e gjithëpërfshirës, secili prej lexuesve mund t'i vendos koordintat konkrete hapësinore, pa frikë se gabohet: Saranda!  Nga një vend ideal e tërheqës pushimi, që synonte të bëhej një parajsë tunduese për vendas e të huaj, qyteti ka marrë tiparet e një masakre dinosaurësh. Ndjesia e parë është shokimi.

E dyta - irritimi. E treta - pafuqia lënduese, fyerja dhe turpi patësosur. Ata që përgjigjen për qytetin, planimetrinë, arkitekturën dhe për ndërtimet në përgjithësi, e kanë braktisur në gjendje natyrore, duke shfrytëzuar kësisoj fitime të majme politike dhe ekonomike në këtë maratonë absurde ndërtimesh. Një mik sarandiot më tha se, në vitin zgjedhor 2005, partia në qeverisje, stimuloi qindra banorë, duke u shpërnadarë sasi të vockla toke, të pamjaftueshme për të ngritur ndërtesa apo motele normale. Në këtë situatë, sekush ndërtoi forma të çuditshme, paradoksale, ngrehina të tipit 'lejlek me një këmbë', të kushtëzuara nga perimetri i vogël e i pamjaftueshëm i sheshndërtimit. Sigurisht dhe pa pikë dyshimi, në forma të përafërta kanë vepruar e veprojnë të përkedhelurit e partisë në pushtet.

Rezultati: ndërtesa të vogla, të gjera e picigjate i janë lëshur njëra-tjetrës në grykë t'i marrin frymën. Për jetë a vdekje. Miqtë e kolegët e mi, që e kanë Sarandën qytetin e fëmijërisë së tyre, bëhen keq, ndihen të fyer e të poshtëruar për përdhosjen e ndjenjës më të shtrenjtë,  - në nostalgjinnë e fëmijërisë së tyre. "Është një mish-mash i shëmtuar, një qytet i shfytyruar krejtësisht, i cili nuk ka pikë lidhjeje me qytetin që kemi njohur. Nuk na bën zemra të shkojmë", - më tha një koleg i fakultetit.
Dhe njëmend, ku shkuan gjithë ato premtime, gjith ato përrenj retorikë? Përse dhe çfarë kuptimi kanë investimet për rrugët, që të çojnë në një qytet-përbindësh?

III

Dita e parë në Sarandë. Ditë e zakonshme qershori 2010. Hotel "Bora-Bora". Me një agendë të tejngarkuar punësh, mezi gjeta kohë për t'iu bashkuar familjes sime, që më priste në këtë hotel të bukur . I ndërtuar buzë rrugës që të çon nga Kodra e Çukës, hoteli është "kapur gafil" nga vile të kokolepsura ndërtesash mbi e nën rrugë. Vetëm dy-tre metra, fill poshtë rrugës ndërtohet në ethe një pallat gjigand; shtrohet hekur, cingërijnë sharrat që presin metal, jehojnë çekanët që ngulin gozhdë, pastaj betonierat...

Por të gjitha këto zhurma përmbyten, sfumohen nga një palë të tjera dhe më therëse e acaruese: as dhjetë metra përbri, ngjitur me "Bora-Bora", një Skrep gjigand, si një kafshë prehistorike ngul nofullat mbi masivin e bardhë shkëmbor, duke i këputur si copëra djathi. Prapa makinës-dinosaur është krijuar tashmë një shesh-hapësirë mbi të cilën ka hedhur shtat të freskët betonarmeje një bina e madhe, e cila nuk dihet në çfarë trajtje do të përfundojë. Ndërkaq gulçima dhe uturima therëse e Skrepit që kafshon shkëmb për të hapur shesh të ri, të terrorizon veshët, të tromaks. Dhe është piku i sezonit turistik!

Hoteli është thuajse i zbrazët. Pronarja e hotelit, Frida, një grua e paqtë e zemërmirë, mundohet të na mbajë me kuvendime të sjellshme ne, të vetmit klientë, të argëtojë dy vogëlushet tona, por mendjen e ka gjithmonë tek batërdia e zhurmave jashtë derës. Dikur nuk përmbahet dot dhe shpreh pikëllimin e saj.
- A ka ligj, që garanton qetësinë e pushuesve të hoteleve gjatë sezonit? - e pyes kot, pse dihet dhe merret me mend kaq pakogjë.

Frida shpjegon, se hapësira e zënë me pallatet në ndërtim e sipër, ka qenë e llogaritur për një lulishte, e cila do të zbriste në trajtë tarracash, valë-valë, deri në det. Projekti qe miratuar në Bashki në fund të majit. Por, ja, siç e shihni... Me 6 qershor, në mes të natës, filluan skrepat, ekskavatorët dhe ndërtimet. Ditë e natë... pa pushim. U ankuam në Bashki, u munduam të lidhemi me telefon me shefin e urbanistikës. Asnjë përgjigje! Thjesht askush nuk merr mundin të përgjigjet. Të merresh vesh me ata që ndërtojnë, t'u thuash, fjala vjen, "po më shkatërroni bisnesin, po më sabotoni klientët"... a ku di tjetër çfarë.... Jo-oo! Vazhdojnë të punojnë, e shumta, të të kërcënojnë. Ç'të bësh? Të vritesh me ta?

Në dhomat e hotelit nuk bën punë as izolimi i dritareve: zhurma është e papëballueshme për materien e qelqtë: duhet të përshtatesh me zhurmat e kantierit. Gjatë gjithë kohës mendoja si do t'ia bëj për ndeshjen e mbrëmjes. Me ato zhurma nuk shijohen ndeshjet. Prita deri në tetë e gjysëm, mos kushedi Skrepi do të pushonte, por jo! Ekrani i madh plazëm në holl të hotelit dha pamjet e para me lojëtarët që zbritën në fushë. Thashë ta provoj vetë njëherë, të shkoj të falas me ata atropoidë, që kishin vendosur "t'ia hanë shkëmbit mëlçinë" pa susur nata. Pos serioziteti i tyre të shkurajonte. Atëherë iu luta Zotit:

"O Zot, bëje një mrrekulli, ndaljua vrullin këtyre beterrave tahmaqarë, të na lënë rehat, të paktën, sa për të parë ndeshjen!".  Me sytë në ekran, duke ndjekur i nervozuar fillimin e lojës, ndjeva kotësinë e asaj lutje, por vetëm për pak. Befas zhurma u pre. Veshët e rënduar jepnin ende iluzionin e cingërimës. Për një grimë mendova se humba shqisën e dëgjimit, por zëri i transmetuesit dëgjohej komod, i pastër e pa pengesë. Jashtë pashë një grumbull njerëz që vërtiteshin rreth dinosaurit të hekurt. Mandej zërin e e acaruar e të zhgënjyer të përdoruesit: "Lëre s'e s'bëhet më për sonte... s'e sheh? U pjerdh!"

IV

Ironia e thelbit apo thelbi i ironisë së makutërisë njerëzore në gjakim për ta shtrënguar natyrën të ulë kokën, të rrijë "sus", t'i nënshtrohet e robërohet pa kushte tekave të njeriut, qëndron në pabarazinë e kësaj përleshjeje, në tendencën e njerëzve drejt një qëllimi, përkundër përkohësisë biologjike të tyre prej vdekëtarësh, duke iu kundërvënë zemërgjerësisë së natyrës së përjetshme që shkak dhe qëllim ka vetveten dhe që nuk gjakon për kah qëllimet në kontekstin e të kuptuarit njerëzor.

Dualizmi biosocial i thelbit të vetë njeriut ka shpënë e gjithëherë do të shpjerë në po të njëjtin dualizëm: organizimin e mjedisit të banimit, duke u konfrontuar me elementët e natyrës, thjesht për volķ të ekzistencës njerëzore. Një çështje të tillë mund ta formulojmë kështu: origjinaliteti i njeriut si krijesë kulturore kërkon t’i kundërvihet botës së natyrës, të kuptuar si hapësirë jashtëkulturore. Kufiri ndërmjet këtyre dy botëve jo vetëm do ta veçojë njeriun nga krijesat e tjera jashtëkulturore, por edhe do të hyjë brenda psikikës dhe veprimtarisë njerëzore.

Duke parë "heroizmat" e marrë e të mjerë të  njerëzve me tekën dhe besimin, se me para e vullnet mund ta çosh dhe lumin përpjetë, më vjen ndërmend një ish-profesori im rus i filozofisë, një burrë plak, i cili s'di pse mori flakë njëherë dhe, duke iu dridhur mjekra nga zemërimi për katastrofat biosociale në mjediset e banimit, e përfundoi kështu orën e leksionit: “Fëmijë të dashur, - gjatë gjithë historisë së civilizimit njeriu e ka pështyrë në fytyrë natyrën. Natyra nga ana e vet, kuptohet,  e ka fshirë prej fytyre pështymën e njeriut dhe, natyrisht, duke i kërkuar thellësisht të falur atij, e ka pështyrë dhe ajo. Tani – krahasoni forcat…!" 


                                                                                                             2010-07-30   

[         ]